Þær tillögur sem hafa verið settar fram af meðlimum hinna ýmsu flokka um lækkun höfuðstóls húsnæðislána þykja mér flestar missa marks og ekki nægilega vel hugsaðar. Þá sér í lagi hin fræga 20% tillaga Framsóknarflokks. 20% tillagan hagnast mest þeim sem eiga eignir með háum lánum, því hærra lán sem viðkomandi er með því meira á ríkið að gefa honum. Þannig að einstaklingurinn sem tók áhættu og hélt að hann gæti staðist undir greiðslubyrðum af 100% myntkörfuláninu á 150 milljón króna húsinu sínu er hinn raunverulegi markhópur fyrir þessa tillögu. Hvaða hópi er stefnt á að reyna að hjálpa? Ekki fólki sem í gáleysi sínu hefur grafið sína eigin gröf og ég efast um það að hinn almenni skattgreiðandi sé tilbúinn að borga fyrir það fjárhættuspil. Nei, það er fólkið sem hélt vel á sínum spilum en getur nú vart haldið í heimili sín sökum hækkana á afborgunum vegna verðbólgu.

Öllu réttlátari er tillaga Lilju Mósesdóttur, hagfræðingi og frambjóðanda Vinstri Grænna, sem er að fella niður 4 milljónir af höfuðstól húsnæðislána landsmanna. Sú tillaga er betur miðuð að því að styðja við hina almennu vísitölu fjölskyldu og fyrst og fremst að þeir skuldsettustu fá ekki mest heldur fá allir fasta upphæð sama hvort þeir hafi farið illa með sín mál eða einfaldlega orðið fyrir barðinu með fallinu. Þessi tillaga eins og aðrar tillögur um það að ríkið sé að greiða niður skuldir hefur þó ýmsa galla.

Í fyrsta lagi fá aðeins þeir sem skulda húsnæðislán felldar niður 4 milljónir en það er ekki tekið tillit til þeirra sem keyptu sér t.d. bíla eða dýr vinnutæki með erlendum lánum.

Í öðru lagi er fólkið sem er í þeirri stöðu núna að hafa ekki enn haft tök á því að kaupa sér íbúð. Það fær ekki sama stuðning frá ríkinu og aðrir sem eru nýbúnir að kaupa sínu fyrstu litlu íbúð. Ég á vini með tvö börn á leið heim úr námi sem hafa ekki tök á að kaupa sér sína fyrstu íbúð út af breytingum á lánamarkaði. Það var auðvelt fyrir mig að fá lán í fyrra en er það ekki lengur, fólk í þeirra stöðu fær ekki neitt.

Í þriðja lagi er þetta í mínu tilfelli yfirskotin aðstoð, mína íbúð keypti ég í fyrra og tók lán upp á 12 milljónir sem nú eru orðnar 14. Ég fengi því 2 milljónir umfram verðbólguhækkun síðasta árs. Þannig væri ríkið bara að gefa mér peninga en ekki bara aðstoða mig með verðbólguna og það er ekki rétt.

Hvað með einstaklinga sem eru búnir að selja fasteignir sínar og taka á sig tap vegna stöðu fasteigna markaðs í dag? Afhverju ættu þeir ekki einnig að fá þessar 4 milljónir? Eða hvað með þá sem hafa klárað að borga sín lán eða eiga minna en 4 milljónir eftir af greiðslum?

Stærsti ágallin á þessari leið ásamt öðrum leiðum sem hafa það markmið að lækka skuldir landsmanna er siðferðisleg áhætta. Hvaða skilaboð sendum við komandi kynslóðum sem muna eftir þessu eða lesa um þetta?

Við höfum reglu á umferðinni þannig að allir keyri ekki út um allt og eins og þeim hentar. Við höfum leiðbeinandi skilaboð út um allt t.d. leiðbeiningar um hvar klósett er að finna. Eins og allar þessar samfélagsreglur á það að vera innprentað í þig að maður á að borga skuldir sínar. Að sama skapi og það er innprentað að við notum klósett en ekki garðinn hjá nágrannanum. Ekki viljum við prenta í komandi kynslóðir: Gjörið svo vel, skuldsetjið allt eins og þið viljið, þjóðin tekur þetta bara á sig.

Það er fólk í mjög slæmri stöðu í dag og hjálparaðgerðir eru í gangi, t.d. gífurlega björgunaraðgerð með nýju frumvarpi um breytingu á gjaldþrotalögum. Eru það eitt og sér ekki nægilega slæm skilaboð um að það sé í lagi að vera kominn með allt niðrum sig?

Þessar tillögur hafa þá ágalla að ríkið væri að borga fyrir áhættur sem sumt fólk tók og þeir sem hafa haldið vel á sínum spöðum og eru skuldlausir lenda í því að borga fyrir brúsann.

Enginn hjálparleið er sanngjörn. Þeir sem tóku mesta áhættu fara bara á hausinn og aðrir ná að þrauka þetta. Líklegt er að ef það myndi gerast myndi þjóðarbúið verða fyrir meiri skaða en með markvissum björgunaraðgerðum. Því er mikilvægt að skoða betur þau úrræði sem hægt væri að nota en þau verða að vera úthugsuð og markviss.

Það sem ég teldi að virkaði betur væri t.d. að frysta algerlega allar verðbólgu og gengishækkanir á húsnæðislánum. Mögulegt væri að lækka skatta, hugsanlega skuldatengt, en fyrst og fremst í þeim tilgangi að auka það sem fólk hefði milli handanna og ætti þannig auðveldara með að standa við sínar skuldbindingar. Það er lykilatriði að fólk haldi áfram að eyða peningum, að kaupa hluti og borga fyrir þjónustu þannig að hjól atvinnulífsins komist sem fyrst aftur á góðan snúning.

Guðrún Mist Sigfúsdóttir