Mikið hefur verið rætt í þjóðfélaginu um breytingar á kosningakerfinu okkar. Þá hafa hugmyndir um svokallað persónukjör hafa staðið sem hæst og hefur Sjálfstæðisflokkurinn talað mikið gegn því. En hvernig virkar persónukjör?

Með persónukjöri er átt við að kjósendur hafi meira vald til þess að raða frambjóðendum á listanum í kosningum inn í kjörklefanum en ekki t.d. í prófkjöri hjá einhverjum flokki. Þ.e.a.s í Alþingiskosningum þá er boðið upp á óraðan lista sem kjósandinn raðar síðan frambjóðendum í þeirri röð sem hann vill sjá þá. Alveg eins og prófkjör. Frumvarp hefur komið fram um breytingar á kosningalögunum sem á að auka þetta þetta vald kjósenda.
Þetta virðist vera frekar flókið fyrirkomulag, sem þykir ekki gott því að kosningakerfi eiga alltaf að vera eins opin og gagnsæ og mögulegt er. Einnig með þessu frumvarpi verður vægi þeirra sem vilja bara kjósa listan án þess að eiga við hann miklu minna en áður.

“Merki kjósandi einungis við listabókstaf en færi engar tölur framan við nöfn frambjóðenda listans telst hann ekki taka afstöðu til þess í hvaða röð þeir skipa sæti listans.”

Þetta er mjög ósanngjarnt og ólýðræðislegt. Tökum dæmi að ef þessar nýju reglur væru í gildi, 5000 manns kjósa bara lista einhvers flokks en aðeins 30 breyta uppstillingu hans, þá gildir uppstilling þessara 30 kjósenda þar sem þessir 5000 taka í raun ekki afstöðu. Lýðræðið gengur nú út á það að meirihlutinn eigi að ráða, en í þessu dæmi gengur það ekki alveg upp. Það er líka mjög óheppilegt að það sé ekki hægt að velja tilbúinn lista án þess að breyta honum eitthvað því að rannsóknir á vesturlöndum hafa sýnt fram á að fólk kýs í miklu frekar bara lista eins og þeir eru settir fram í staðinn fyrir að breyta uppröðuninni á þeim. Með þessu er verið að koma í veg fyrir að fólk hafi þann möguleika að kjósa lista sem flokkur hefur sett fram, eins og við þekkjum kerfið í dag.

Eins konar persónukjör er til staðar í núverandi kosningakerfi , en það leyfir fólki að breyta uppröðun lista annað hvort með því að merkja númer fyrir framan frambjóðendur eða strika þá út. Íslendingar notfæra sér þennan möguleika hins vegar mjög lítið og velja listana oftast bara óbreytta. Annað hvort vegna þess fólk þorir ekki að eiga við listann eða veit hreinlega ekki að það sé hægt en það eru spurningar sem ekki er svar við eins og er.

Það sem má líka gagnrýna mikið við persónukjörið er að með því er ýtt undir meiri samkeppni milli einstaklinga innan flokkana. Þ.e.a.s þegar frambjóðendur eiga að vera í sama “liði” og keppa við aðra flokkaum ákveðin málefni, þá eru þeir líka að keppa við hvorn annan innbyrðis. Það er verið að færa deilur og særindin sem fylgja prófkjörunum inn í Alþingiskosningar. Svona persónupólitík getur ekki verið góð fyrir Alþingi eða þjóðina því þingmenn eiga að sýna samstöðu og koma góðum stefnumálum í gegn og það tel ég ekki náist í gegn með persónukjöri. Hægt er að ímynda sér fótboltaleik þar sem annað liðið inniheldur leikmenn sem eru allir að reyna bara að skora, en leikmennir í hinu liðinu reyna að vinna saman til þess að setja boltann í markið. Bæði lið reyna að vinna leikinn en það liggur augljóslega fyrir hvaða lið er líklegra til árangurs.

Breytingar á kosningakerfi þjóða er til þess að efla lýðræðið og láta kosningar setja fram vilja almennings frá þjóðfélaginu og yfir á þingið. Þessar breytingar sem eru lagðar fram varðandi persónukjörið gera hvorugan hlutinn og þess vegna á að hafna þessu frumvarpi.

Guðmundur Heiðar Helgason
stjórnarmaður Týs