Embætti forseta Íslands gerir miklar kröfur til þeirra sem því gegna. Sú krafa hefur verið gerð til forseta að þeir séu einhvers konar sameiningartákn þjóðarinnar, að þeir gangi ekki gegn því sem við getum kallað almennnum vilja eða skoðun hennar. Með því að skírskota til þessa rökstuddi sá sem nú situr á Bessastöðum, Ólafur Ragnar Grímsson, þá ákvörðun sína að neita að skrifa undir frumvarp um breytingar á útvarps- og samkeppnislögum árið 2004, svokölluð fjölmiðlalög. Eins og frægt er hafði Ólafur komið auga á gjá milli þings og þjóðar, en með þeim orðum lýsti hann þeirri skoðun sinni að andstaða við frumvarpið meðal þjóðarinnar væri slík að ekki væri verjandi að staðfesta það.

Frá hruni bankanna fyrir réttu ári síðan hafa komið fram upplýsingar um að starfs- og viðskiptahættir svokallaðra útrásarvíkinga hafi ekki verið með eðlilegu sniði. Reyndar er líklega dregið úr frekar en ýkt að segja að þeir hafi svert ímynd hinna herskáu víkinga sem gerðu strandhögg víða um jörðina fyrir liðlega 1000 árum heldur en hitt.

Af því tilefni og einnig vegna mikillar reiði víða í þjóðfélaginu yfir afleiðingum ribbaldaháttar útrásarvíkinganna eru ýmsir aðilar að rannsaka viðskiptalífið hér á landi seinustu árin. Einn slíkur aðili er Rannsóknarnefnd Alþingis. Sú nefnd hefur aflað mikilla gagna og meðal þeirra eru 17 bréf frá forsetaembættinu til ýmissa þjóðhöfðingja og áhrifamanna erlendis.

Bréfin voru skrifuð til styrktar íslenskum fjármálafyrirtækjum og stjórnendum þeirra og miðað við málflutning Ólafs Ragnars á þeim árum sem um ræðir er ekki erfitt að gera sér einhverja hugmyndum á hvaða nótum þessi bréf eru. En íslenskur almenningur þarf einmitt að nýta sér ímyndunaraflið þegar kemur að innihaldi þessara bréfa því að forsetaembættið hefur ákveðið að nýta sér heimild til þess að halda trúnaði á þessum bréfum í 30 ár.

Hagsmunir hverra voru hafðir í huga þegar sú ákvörðun var tekin? Getur verið að nú hafi enn á ný myndast gjá á milli íslenskra ráðamanna og almennings en að í þetta skiptið sé útsýni forsetans skerrt vegna einhverra utanaðkomandi ástæðna? Forsetinn er undanþegin ábyrgð á stjórnarathöfnum samkvæmt stjórnarskrá, en er hann líka undanþegin siðferðislegum skyldum gagnvart þeim sem kusu hann í embætti?

Egill Óskarsson